FAO O‘zbekistonda yer siyosatini rivojlantirish va Yer kodeksini qayta ko‘rib chiqishni qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha loyiha natijalarini taqdim etdi

Toshkent, O‘zbekiston (UzDaily.uz) — Toshkent shahrida “Yer kodeksini qayta ko‘rib chiqishni qo‘llab-quvvatlash” loyihasi doirasida yakuniy loyiha seminari bo‘lib o‘tdi. Tadbir Birlashgan Millatlar Tashkilotining Oziq-ovqat va qishloq xo‘jaligi tashkiloti (FAO) tomonidan O‘zbekiston Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligi bilan hamkorlikda tashkil etildi.

Seminarda loyiha yakuniy hisoboti, qishloq xo‘jaligi yer siyosati bo‘yicha tavsiyalar hamda O‘zbekiston Respublikasining Yer kodeksini qayta ko‘rib chiqishga oid takliflar taqdim etildi. Tadbirda davlat tashkilotlari, xalqaro tashkilotlar va ekspertlardan iborat 40 nafarga yaqin vakil ishtirok etdi.

O‘zbekistonda qishloq xo‘jaligi oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlash, qishloq hududlarini rivojlantirish, aholi bandligini qo‘llab-quvvatlash va milliy iqtisodiyotga hissa qo‘shishda muhim o‘rin tutadi. So‘nggi yillarda mamlakatda qishloq xo‘jaligini bozor tamoyillari asosida rivojlantirish, yerga egalik va foydalanish huquqlari kafolatlarini kuchaytirish, yerdan foydalanish huquqlari bozorini shakllantirish hamda yer munosabatlarini tartibga soluvchi huquqiy bazani takomillashtirish bo‘yicha islohotlar amalga oshirilmoqda.

O‘zbekiston Respublikasi Hukumati va Qishloq xo‘jaligi vazirligining rasmiy murojaatiga asosan FAO tomonidan “Yer kodeksini qayta ko‘rib chiqishni qo‘llab-quvvatlash” loyihasi (TCP/UZB/4003) ishlab chiqildi va amalga oshirilmoqda. Loyiha 2024-yil 25-dekabrdan 2026-yil 31-maygacha amalga oshirilmoqda. Uning faoliyati amaldagi Yer kodeksini huquqiy baholash va ko‘rib chiqish, qishloq xo‘jaligi yerlariga oid Yer kodeksiga kiritilishi mumkin bo‘lgan o‘zgartirishlar bo‘yicha tavsiyalar tayyorlash hamda manfaatdor tomonlar uchun salohiyatni rivojlantirish seminarlarini o‘tkazishni qamrab oldi.

Loyiha davomida boshlang‘ich seminar va manfaatdor tomonlar bilan maslahatlashuv, yerga egalik xavfsizligi va yer bozorini rivojlantirish bo‘yicha trening-seminar hamda yakuniy seminar tashkil etildi. Shuningdek, loyiha doirasida Oliy Majlis Qonunchilik palatasi, Qishloq xo‘jaligi vazirligi, Iqtisodiyot va moliya vazirligi, Adliya vazirligi, Suv resurslari vazirligi, Kadastr agentligi, “O‘zdaverloyiha” davlat ilmiy-loyihalash instituti, Tuproqshunoslik va agrokimyo ilmiy-tadqiqot instituti, Veterinariya qo‘mitasi va boshqa manfaatdor tashkilotlar bilan bevosita uchrashuvlar o‘tkazildi. Sirdaryo va Farg‘ona viloyatlariga dala safarlari ham amalga oshirildi.

Loyiha doirasida O‘zbekistonda qishloq xo‘jaligi yerlarini boshqarish bo‘yicha beshta mustaqil, ammo o‘zaro bog‘liq siyosiy hujjat tayyorlandi. Ular qishloq xo‘jaligi yeridan foydalanish huquqlarini taqsimlash, yerga egalik xavfsizligi, yerdan foydalanish huquqlari bozorini rivojlantirish, qishloq xo‘jaligi yerlarini tartibga soluvchi huquqiy bazani takomillashtirish hamda Yer kodeksini qayta ko‘rib chiqish bo‘yicha tavsiyalarni qamrab oldi.

Yakuniy seminarda FAOning yer egaligi masalalari bo‘yicha mutaxassisi Morten Hartvigsen O‘zbekistonda erishilgan asosiy natijalarni ta’kidladi. Ular qatorida e-Auction tizimi orqali yerlarni shaffof taqsimlash amaliyoti, kichik yer egalari, ayollar va yoshlarning yer resurslariga kirish imkoniyatlarini yaxshilash bo‘yicha tavsiyalar, shuningdek Qishloq xo‘jaligi yerlari strategiyasini yakunlash va yangi Yer kodeksini qabul qilish zarurati qayd etildi. Muhokamalarda, shuningdek, yerga egalik va foydalanish huquqlari kafolatlarining ahamiyati, oilaviy fermer xo‘jaliklariga investitsiyalarni qo‘llab-quvvatlash, tuproq, suv va iqlim bilan bog‘liq muammolarga kompleks yondashuv hamda O‘zbekistonda uzoq muddatli oziq-ovqat xavfsizligi va qishloq aholisi barqaror turmush darajasini ta’minlash uchun qishloq xo‘jaligi yerlarini boshqarish bo‘yicha yagona institutsional tizimni shakllantirish zarurligi ta’kidlandi.

Yakuniy seminarda FAOning xalqaro huquqiy mutaxassisi Tomas Veršinskas loyiha doirasida amalga oshirilgan ishlar va yakuniy hisobotning umumiy mazmunini taqdim etdi. Taqdimotda qishloq xo‘jaligi yerlariga kirish, shaffoflik va korrupsiyaning oldini olish, spekulyatsiya va yerlarning ortiqcha konsentratsiyasining oldini olish, yer ma’lumotlariga kirish, baholash va ijara to‘lovlari, ekologik va suv siyosati hamda institutsional mexanizmlar kabi masalalar ko‘rib chiqildi.

Loyiha yakuniy hisobotida yerga egalik xavfsizligini mustahkamlash, yer foydalanish huquqlarini bekor qilish tartiblarini aniqlashtirish va cheklash, adolatga erishish imkoniyatlarini yaxshilash, sudgacha himoya mexanizmlarini rivojlantirish hamda yer huquqlari muddatidan oldin bekor qilingan hollarda kompensatsiya masalalarini tartibga solish bo‘yicha tavsiyalar ham o‘z aksini topdi.

Seminarda qishloq xo‘jaligi yerlarini tartibga soluvchi huquqiy bazani takomillashtirish bo‘yicha tavsiyalar ham muhokama qilindi. Ular Yer kodeksini keng qamrovli qayta ko‘rib chiqish zarurati, yer toifalarini tasniflash va o‘zgartirish, qishloq xo‘jaligi yer foydalanuvchilarining huquq va majburiyatlari, gender tengligi, yer degradatsiyasi, atrof-muhit va suv siyosatini yerdan foydalanishni tartibga solish jarayonlariga integratsiya qilish, jamoatchilik nazorati va yer foydalanuvchilarining huquqlarini institutsional himoya qilish masalalarini qamrab oldi.

Yer kodeksini qayta ko‘rib chiqish bo‘yicha tavsiyalar qatorida asosiy tushunchalar bo‘yicha yangi modda kiritish, Yer kodeksining maqsad va vazifalarini zamonaviy yer munosabatlariga moslashtirish, jamoatchilik ishtiroki va nazorati tamoyillarini kuchaytirish, yer resurslariga teng kirish imkoniyatini ta’minlash, yer toifalarini o‘zgartirishda ekologik va ijtimoiy baholashni joriy etish, qishloq xo‘jaligi yerlarini taqsimlash bo‘yicha auksionlarda ustuvorlik mexanizmini ko‘rib chiqish hamda yer huquqlarini himoya qilish mexanizmlarini takomillashtirish masalalari qayd etildi.

Yakuniy muhokamalarda qishloq xo‘jaligi yerlariga oid strategiyani yakunlash va qabul qilish, yangi Yer kodeksini qabul qilish, yer boshqaruvi tizimini yanada takomillashtirish hamda qishloq xo‘jaligi yerlaridan samarali va barqaror foydalanish masalalariga alohida e’tibor qaratildi. FAO ekspertlari qishloq xo‘jaligidagi muammolar — jumladan, unumdorlik, tuproq sifati, suv boshqaruvi va iqlim o‘zgarishining ta’siri — kompleks xarakterga ega ekanini va ular integratsiyalashgan yondashuvni talab qilishini ta’kidladi.

Tadbir yakunida FAO O‘zbekistonda shaffof, samarali va adolatli yer boshqaruvi tizimini rivojlantirishga ko‘maklashishni davom ettirishga tayyorligini tasdiqladi. Ushbu hamkorlik qishloq hududlarida turmush sharoitini yaxshilash, oziq-ovqat xavfsizligini mustahkamlash va qishloq xo‘jaligi sektorining barqaror rivojlanishiga hissa qo‘shadi.